Quê ‘Ông Già Ba Tri’ mùa nhiễm mặn

Posted: March 31, 2016 in Thời sự
Tags:

Lời Tòa Soạn: Khu vực miền Tây Nam Bộ (Đồng Bằng Sông Cửu Long) của Việt Nam hiện đang đối mặt với đợt hạn hán khốc liệt, đe dọa cuộc sống của hàng triệu người dân. Trong số 12 tỉnh công bố tình trạng thiên tai hạn hán, xâm nhập mặn, có 8 tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long là Tiền Giang, Bến Tre, Kiên Giang, Sóc Trăng, Long An, Cà Mau, Vĩnh Long và Trà Vinh. Phóng viên báo Người Việt đã về 4 tỉnh Bến Tre, Tiền Giang, Trà Vinh và Cà Mau để ghi nhận cuộc sống của người dân và gởi đến độc giả qua loạt bài này.


* Miền Tây Việt Nam khốn khổ vì hạn hán (Bài 2)

Văn Lang/Người Việt

BẾN TRE (NV) Vừa ghé nhà người quen ở thị trấn Ba Tri đã thấy anh Mười Trong đi đâu về, xách tòn ten hai bình nước La Vie trống không. Hỏi thăm, anh Mười cho biết mới đi ra mộ của người em gái để tưới cho cây bông sứ. 

Biết chúng tôi xuống Ba Tri để tìm hiểu chuyện “nước non.” Anh Mười cười ngất, mà rằng: “Thăm dân cho biết sự tình thì được, chứ xuống đây mà mong nghe bà con than khóc thì đừng. Vì dân miền Tây Nam Bộ, nhất là dân quê hương của ông già Ba Tri này, không có bi lụy đâu.”


Người nông dân xứ Ba Tri đang dùng máy cắt lúa hư để đem về cho bò ăn. (Hình: Văn Lang/Người Việt)

Hỏi anh Mười, nước đâu tưới cây “bảnh” vậy? Anh Mười cho biết, ngoài giồng vẫn còn khoan được chút nước. Thương người em gái mới mất mấy tháng nay, anh không đành lòng để cây bông sứ chết héo.

Vừa vào chuyện, anh Mười cho biết, xứ này lúa kể như mất trắng trăm phần trăm, hoa màu, cây trái thì không đáng kể vì đất này không phải đất vườn. Có lẽ, chỉ có đám làm muối là không có gì phải than. Nếu có than, thì chỉ vì giá muối lâu nay quá rẻ.

Về chuyện nhà mình, anh Mười cho biết, có mấy công đất ngoài giồng, nhưng bắp thì hên là chưa dám xuống giống, còn ruộng dưa hấu thì đành bỏ, vì không đủ nước tưới. Ða số dân người ta cũng bỏ, nhưng vài chủ dưa ráng mua nước sông 80 ngàn đồng một thước khối để tưới cầm cự chờ thu hoạch. Nhưng theo anh Mười cũng khó ăn lắm, hạn mặn như vầy chưa chắc có lời.

Ðưa chúng tôi đi xuống mấy xã ven biển, qua một cây cầu nhỏ, thấy anh Mười dừng xe, hỏi thăm một người quen. Thấy ông ta đứng sát mé kênh nước xanh, liền bên một đám rau muống còn xanh rì, chúng tôi cũng ghé lại hỏi thăm.


Mênh mông những cánh đồng lúa lép vì nhiễm mặn bị bỏ hoang như cỏ dại. (Hình: Văn Lang/Người Việt)

Người đàn ông cho biết, đám rau muống này vì thiếu nước ngọt nên đã ngưng tưới cả tháng nay. Thấy lá còn xanh, chúng tôi thắc mắc sao không hái về nấu ăn? Người đàn ông cười, cho biết: Rau nhiễm mặn, đắng nghét ăn gì nổi?

Thấy chúng tôi loay hoay chụp hình đám rau muống, mấy bà phụ nữ tuổi sồn sồn đi ngang, chọc: “Chèng đét, mẹ ơi! Bà con dưới này khổ muốn chết, không thấy mấy ông nhà báo hỏi han, lại đi chụp hình ba cái đám rau muống. Bộ sợ rau muống tiệt chủng không có ăn hả?”

Biết họ chỉ giỡn, chúng tôi cũng chỉ biết cười. Anh Mười kéo chúng tôi đi, còn nói nhỏ: “Dân với cây cỏ dưới này khổ nhất là sống sát ngay con nước mà vẫn cứ chết khát!”

Dân số đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL): 18 triệu người. Chiếm hơn 19% dân số cả nước, chiếm 13% diện tích cả nước, tốc độ tăng trưởng cao hơn cả nước (năm 2015 tăng 7,8% trong khi cả nước tăng 6,8%). Chỉ riêng trồng lúa đã chiếm 47% diện tích và 56% sản lượng lúa cả nước; xuất khẩu gạo từ toàn vùng chiếm tới 90% sản lượng. Chưa kể thủy sản chiếm 70% diện tích, 40% sản lượng và 60% xuất khẩu của cả nước.

Xét về thu nhập dân vùng ĐBSCL lại nghèo hơn cả nước: thu nhập bình quân đầu người với mức 40.2 triệu đồng (cả nước là 47.9 triệu đồng/người/năm). Một trong những lý do chính khiến nông dân vùng này nghèo là vì quá nhiều thứ thuế và phí đánh trên nông sản khiến họ sống như những nông nô của chế độ.

*Lúa nghẹn đòng

Lần đầu tiên đi về vùng quê Bến Tre mùa hạn mặn, chúng tôi thấy thị giác của mình bị đánh lừa một cách tệ hại. Bây giờ mới biết màu xanh bệnh hoạn của lá cây, ngọn cỏ bị nhiễm mặn; màu xanh chết lặng của dòng kênh. Ðể giờ mới biết thương những bài văn, bài thơ ca ngợi những dòng sông cuồn cuộn chảy mang nặng đỏ phù sa.

Hai bên đường chúng tôi đi qua trên vùng đất Ba Tri ven biển, là những cánh đồng lúa mênh mông một màu xám-vàng, dù trong nắng gắt của buổi chiều chúng tôi vẫn thấy thoảng nhẹ đưa mùi hương lúa vừa ngai ngái.


Ông chủ vườn rau, bên dòng kênh mặn đang chết khát. (Hình: Văn Lang/Người Việt)

Anh Mười dừng xe, ngắt một nhành lúa đưa cho chúng tôi coi thử. Bóp thử vài hạt lúa non màu xam xám ấy. Chúng tôi thấy rỉ ra đầu ngón tay một chút chất xám trắng đùng đục.

Anh Mười giải thích: “Lúa mới trổ đòng, bị mặn xâm nhập, cây lúa chết. Bà con dưới này kêu là lúa bị nghẹn đòng. Trường hợp như đám ruộng này thì chỉ còn nước cắt đem về cho bò ăn.”

Thấy một người đàn ông đang dùng liềm cắt đám lúa chết trên ruộng mình thành hình một vòng tròn lớn. Chúng tôi dừng lại, băng ruộng xuống hỏi thăm. Nhưng dù chúng tôi hỏi lớn liền mấy tiếng, nhưng người đàn ông vẫn cắm cúi cắt lúa chết mà không hề ngẩng đầu lên trả lời.

Một hồi sau, thình lình người đàn ông đứng xẵng dậy, ngó đâu mông lung ra cánh đồng lúa chết, và buông thõng chỉ một câu: “Lúa chết hết rồi!”

Hình ảnh người đàn ông đứng sững, ngó trân trên cánh đồng lúa chết của mình như nỗi buồn tạc vào không gian – giữa khung cảnh trời chiều, trên một vùng đất mênh mông cỏ cây xác xơ, bầu trời hiu hắt.

Chỉ đến khi đi xuống phía dưới chừng hơn cây số, chúng tôi mới hỏi chuyện được một người đàn ông đang dùng máy cắt lúa cho bò ăn.

Anh cho biết, hơn một mẫu lúa vừa ngậm đòng đã nhiễm mặn, phải bỏ. Ngoài công chăm bón, thì số tiền chi phí lên tới trên hai chục triệu đồng. Cũng chỉ tại năm nay nước sông sớm cạn kiệt, khiến mặn xâm nhập đồng ruộng từ trước Tết (sớm hơn 2 tháng so với mọi năm). Nếu không thì bà con nông dân đã kịp thu hoạch trước khi “ông thần nước mặn” về.


Người phụ nữ bán bánh tét trước nhà từ đường Thái Hữu Kiểm (ông già ba Tri) và ngay cổng chợ Ba Tri. (Hình: Văn Lang/Người Việt)


Ðứng trên đập Ba Lai, một trong chín công trình trọng điểm để chống “biến đổi khi hậu” của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Công trình tiêu tốn nhiều tỷ đồng dùng để ngăn mặn, giữ ngọt cho phía Bắc của Bến Tre, trong đó có Ba Tri (sát một bên), bây giờ lúc hữu sự thì mới thấy đống tiền thuế của dân trở thành… vô dụng. 

Anh Mười cho biết, chuyện mùa nắng khô hạn, nhiễm mặn là chuyện thường niên trải bao đời nay ở đất Ba Tri. Do vậy người dân đã quen ứng phó, nhà nào cũng phải trữ nước dùng trong mùa khô. Riêng năm nay, hạn mặn diễn ra sớm (hai tháng), nhiều nhà chưa kịp trữ nước, hoặc nguồn nước trữ phải xài sớm nên khả năng sớm hết.

Do vậy, theo anh Mười “khôi hài” đất này xưa kia là đất “tị địa” trải từ đời chúa Nguyễn. Nay có lẽ dân Ba Tri đành phải đi “tị nạn” nước, thanh niên phải bung ra tứ xứ, phá thế độc canh cây lúa. Nếu chỉ biết trông chờ vô thời tiết, thì chỉ có nước… chết!

Buổi sáng, khi chúng tôi đến nhà từ đường của ông già Ba Tri để thắp nén nhang. Ngôi chợ Ba Tri do ông sáng lập vẫn nhộn nhịp người mua bán trong chợ và tràn đầy cả ra con đường mang tên ông – Thái Hữu Kiểm (tên thật của ông già Ba Tri). Tô bánh canh thơm ngon nấu toàn bằng cua đồng, mà không cần pha thêm vị ngọt và béo của nước dừa vẫn bán chỉ có 10 ngàn đồng một tô.

Theo anh Mười, tiền ăn với nhiều gia đình nghèo lúc này không tốn bằng tiền nước sinh hoạt. Nhất là với những gia đình đã không trữ được nước cho mùa khô, mỗi tháng là cả bạc triệu. Trong khi mùa mưa phải ba tháng nữa mới tới, rồi cây, rồi người, rồi gia súc, gia cầm sẽ ra sao?

Hai tháng, rồi hai năm… anh Mười chợt trầm ngâm: “Nếu những đập thủy điện trên thượng nguồn Mekong của gã hàng xóm xấu bụng, vẫn tiếp tục khóa chặt vòi nước trước sự chết khát của cây và người Ba Tri, thì có ủy hội quốc tế nào lên tiếng mạnh mẽ giùm cho người dân Ba Tri không?

Anh nói, anh muốn học tấm gương của người xưa là ông già Ba Tri. Sẵn sàng đi kiện, dù là phải đi bộ tới bất cứ đâu trên trái đất này, để đòi công lý và nước cho cây và người Ba Tri đang chết khát từng ngày!

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s